Kutsal, ileri yaşlardaki hastaların farklı doktorlara giderek çok sayıda reçete alması, reçetelere çok sayıda ilaç yazılması, doktorların fazla sayıda ilaç yazmaya eğilimli olmaları, hastaların fazla ilaç beklentileri, yaşlılarda tanıdan ziyade semptoma yönelik olarak ilaç kullanılması, doktorların eski ilacı kesip yeni ilaca başlama eğilimi, hastanın veya doktorun tercihi olarak kullanılan ilaçların otomatik olarak tekrar yazılması, çok sayıda reçetesiz ilaç satılması ve yaşlı hastaların aile bireylerinden veya çevreden ilaç alarak kullanma eğiliminin gün içinde fazla sayıda ilacın kullanımına yol açtığını kaydetti.

Yaşlılarda çoklu ilaç kullanımının tedaviyi karmaşık hale getirdiğini, maliyeti artırdığını ve sağlık-sosyal güvenlik sistemleri açısından sorun oluşturduğunu ifade eden Kutsal, ''İleri yaş grubunda ilaç etkileşimlerinin ve yan etkilerinin görülme oranı da çoklu ilaç kullanımıyla katlanarak artıyor'' dedi.

Kutsal, bu konuda ülke gerçeklerini saptamak amacıyla yapılan çok merkezli 3 araştırmanın sonuçlarının yaşlılarda çoklu ilaç kullanımını ortaya koyduğunu bildirdi.

HUZUREVLERİNDEKİ YAŞLILAR

Türk Tabipleri Birliği (TTB) ve Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı tarafından Türkiye'de 23 ildeki huzurevlerinde bin 944 yaşlı ile görüşülerek yapılan araştırmada, huzurevi sakinleri tarafından en sık kullanılan ilaçların kardiyovasküler sistem ilaçları ve aneljezikler olduğunun görüldüğünü belirten Kutsal, çoklu ilaç kullanımıyla ilaç yan etkileri arasında bir bağlantı saptandığını kaydetti.

En sık kullanılan ilaç grupları da şunlar:

İLAÇ GRUBU KULLANIM SIKLIĞI (Yüzde)
Aneljezik ve antiinflamatuar ilaçlar 20.8
Antibiyotikler 2.8
Dermatolojik preparatlar 2.0
Diüretikler 10.5
Endokrin sistem ilaçları 10.6
Gastrointestinal sistem ilaçları 12
Genitoüriner sistem ilaçları 2.6
Hematopoetik sistem ilaçları 14.8
Kardiyovasküler sistem ilaçları 26.7
Oftalmik preparatlar 1.9
Otik preparatlar 0.9
Solunum sistemi ilaçları 9.5
Santral sinir sistemi ilaçları 4.7
Psikiyatrik ilaçlar 7.5
Vitamin ve nutrisyonel preparatlar 10.2

''HİPERTANSİYON SIK GÖRÜLÜYOR''

Araştırmaya göre, yüzde 30.7 oranıyla en sık görülen hastalığın hipertansiyon olduğu, bunu sırasıyla osteoartrit, kalp yetmezliği, diabetes mellitus ve koroner arter hastalığının izlediği belirlendi.

Katılımcıların yüzde 11.7'sinin 4 ilaç, yüzde 17.3'ünün ise 5 veya daha fazla sayıda ilaç kullandığı, en sık kullanılan ilaç gruplarının ise kardiyovasküler sistem ilaçları (yüzde 26.7), aneljezik ve antiinflamatuar ilaçlar (yüzde 20.8) ve hematopoetik sistem ilaçları(yüzde 14.8) olduğu görüldü.

Reçetesiz ilaç kullanım oranının ise kadınlarda yüzde 7, erkeklerde ise yüzde 6 olduğu saptandı.

EVLENMEMİŞ YAŞLILAR DAHA ÇOK İLAÇ TÜKETİYOR

Çoklu ilaç kullanımının araştırıldığı ikinci araştırmanın ise, Türkiye'nin 12 farklı şehrindeki üniversitelerin tıp fakültesi hastane polikliniklerine değişik yakınmalarla baş vuran 65 yaş ve üzerindeki bin 433 yaşlıyla doktorlar tarafından yüz-yüze görüşmelerle yapıldığı bildirildi.

Bunların yüzde 84.7'sinin ''Sürekli kullandığı bir ilacının bulunduğunu'', yüzde 15.3'ünün ise ''Kullandığı herhangi bir ilaç olmadığını'' belirttikleri bildirildi.

Çalışmaya katılanların yüzde 23.2'sinin ''Sadece 1 ilaç'', yüzde 17'sinin ''2 ilaç, yüzde 19.2'si ''3 ilaç'', yüzde 38.2'sinin ise ''4 veya daha fazla ilaç kullandığını'' ifade ettiği belirtildi.

Araştırmaya göre 65 yaş ve üzerindeki yaşlılarda medeni durum ilaç kullanımını etkiliyor.

Bu yaş grubundakilerden evlenmemiş olanların yüzde 5'i ilaç kullanmazken, yüzde 10'u bir ilaç, yüzde 60'ı 2-4 ilaç, yüzde 25'i 5 ve daha fazla ilaç kullanıyor.

Aynı yaş grubundakilerden evli olanların yüzde 21.1'i ilaç kullanmazken, yüzde 18.8'i bir ilaç, yüzde 44.6'sı 2-4 ilaç, yüzde 15.5'i 5 ve daha fazla ilaç alıyor.

Dul olanlardan ise yüzde 14.8'i ilaç almazken, yüzde 17.2'si bir ilaç, yüzde 48'i 2-4 ilaç, yüzde 19.9'u 5 ve daha fazla ilaç kullanıyor.

KADINLARDA SÜREKLİ İLAÇ KULLANIMI DAHA FAZLA

Hacettepe Üniversitesi GEBAM tarafından yapılan üçüncü araştırma kapsamında ise, Ankara'da 65 yaş ve üzerindeki bin 300 kişi ile yapılan yüz yüze görüşmeler sonucunda, yaşlıların yarısından fazlasının sürekli ilaç kullandığının, çoklu ilaç kullanımının kadınlarda daha fazla olduğunun dikkati çektiği bildirildi.

Ancak bir doktor önerisi veya reçetesi doğrultusunda ilaç kullanımının kadınlarda daha yaygın olduğunun saptandığı kaydedildi.

Ayrıca 4 ve daha fazla ilacın bir arada kullanımının en fazla 71-80 yaş grubunda olduğu, yaş ilerledikçe çoklu ilaç kullanımının azaldığının tespit edildiği belirtildi.

DOKTORLARA ÖNERİLER

Araştırma sonuçları çerçevesinde hekimlere yönelik şu önerilerde bulunuldu:

''-Yaşlı hastaya ilaç önerilirken tedavi mutlaka bireyselleştirilmeli, o hastaya en uygun ilaç seçilmelidir,

-Tedaviye başlamadan önce bir tanı konmuş olmalıdır. Sadece hastalık belirtileri için ilaç önerilmemelidir,

-Tıbbi sorunlar olanaklar elverdiğince ilaçsız olarak tedavi edilmeye çalışılmalıdır,

-Başka doktorlar tarafından ilaç yazılıp yazılmadığı sorulup araştırılmalıdır,

-İlaca mümkün olan en düşük dozda başlanmalıdır,

-Eğer gerekiyorsa ilacın dozu kontrollü olarak artırılmalıdır,

-Sedasyon yapan, sakinleştirici özelliği olan ilaçlar kişinin günlük yaşamındaki faaliyetlerini etkileyebileceği için dikkatle önerilmeli ve kullanılmalıdır,

-Doz ayarlaması dikkatle yapılmalıdır,

-Yan etkisi olabilecek ilaçlar mümkün olduğunca kısa sürede kullanılıp, kesilmelidir,

-İlaçlar gerekli kan-idrar incelemeleri gibi laboratuvar testleri yapıldıktan sonra reçete edilmelidir,

-İlaç tedavisi basitleştirilmelidir,

-Hastanın tedaviye uyumunu artırmak için kullanım takvimi hazırlanmalı, ilaç kutuları belirgin olarak etiketlenmelidir,

-Tedavi düzenli olarak gözden geçirilmeli ve gereksiz ilaçlar tedaviden çıkarılmalı, tekrar tekrar reçeteye yazılmamalıdır,

-Tedavi planı mümkün olduğunca basitleştirilmelidir.''

YAŞLILARA ÖNERİLER

''-Her belirti veya yakınma için hemen ilaç almayı düşünmeyiniz,

-Muayeneye gelirken kullanmakta olduğunuz tüm ilaçları yanınızda getiriniz,

-Halen kullanmakta olduğunuz ilaçları mutlaka doktorunuza gösteriniz,

-Sigara, alkol ve kafeinli içecek tüketiyorsanız bunu doktorunuza söyleyiniz,

-Olanaklar çerçevesinde az ilaç kullanınız,

-İlacınızı doktorunuzun önerdiği dozda alınız ve tedavi şemasına uyum göstermeye çalışınız,

-Sorunlarınız veya sorularınız varsa, mutlaka doktorunuza yöneltiniz,

-Kullandığınız ilaçlar ile ilgili her türlü yan etkiyi mutlaka doktorunuza iletiniz,

-İlaç kullanımında herhangi bir zorluk ile karşılaşırsanız doktorunuza söyleyiniz (örneğin; ilaç kutularının kapağını açmada zorluk, ilacı yutmada zorluk, aynı renkteki tabletlerin karışması gibi),

İlaç kullanımı ile ilgili detayları hatırlamak için takviminize işaretler koyunuz,

-Halk arasında 'şifalı bitkiler' olarak tanımlanan maddeleri kullanacaksanız, halen var olan hastalıklarınızı veya halen doktor önerisi ile kullandığınız ilaçların doz ve etkinliklerini etkileyebileceğini düşünerek dikkatli olunuz ve mutlaka doktorunuza danışınız.''